Soczewka kontaktowa utknęła w oku? Bezpieczne usuwanie i objawy alarmowe

Soczewka kontaktowa może zsunąć się z rogówki, złożyć i schować pod powieką, ale nie może przedostać się za gałkę oczną. Spojówka — błona wyściełająca powieki i pokrywająca białą część oka — zawija się w sklepieniach, tworząc zamkniętą kieszeń, a nie otwartą drogę do oczodołu.

Większość przemieszczonych miękkich soczewek można wyjąć po umyciu rąk, nawilżeniu oka, mruganiu i delikatnym przesunięciu. Równie ważne są granice bezpiecznego postępowania: nie szukaj głęboko pod powieką, nie drap oka paznokciem, nie używaj pęsety i nie kontynuuj prób mimo bólu. Zaczerwienione, bolesne, wrażliwe na światło oko, wydzielina lub nowe zamglenie widzenia wymagają szybkiej profesjonalnej oceny, ponieważ zadrapanie albo infekcja mogą początkowo dawać wrażenie, że soczewka nadal tkwi w oku.

Krótka odpowiedź

Jeśli miękka soczewka kontaktowa wydaje się zablokowana, przestań pocierać oko. Umyj i osusz ręce, stań przed dobrze oświetlonym lustrem i zastosuj nawilżające krople bez konserwantów przeznaczone do używania z soczewkami kontaktowymi albo jałowy roztwór soli fizjologicznej do oczu. Delikatnie mrugaj przez minutę. Jeśli widzisz soczewkę, przesuń ją na białą część oka i zdejmij opuszkami kciuka i palca wskazującego — nie paznokciami. Jeśli znajduje się pod górną powieką, spójrz w dół i łagodnie masuj zamkniętą powiekę w kierunku rzęs.

Przerwij, jeśli soczewka nie przesuwa się po kilku delikatnych próbach, nie możesz potwierdzić, czy nadal jest w oku, albo pojawia się ból. Optometrysta lub okulista może bezpiecznie odwrócić powiekę i zbadać rogówkę. Pilnie skorzystaj z pomocy okulistycznej w razie pogorszenia widzenia, silnego bólu, wyraźnego zaczerwienienia, światłowstrętu, wydzieliny, urazu lub objawów utrzymujących się po zdjęciu soczewki.

Najważniejsze fakty

Sklepienia spojówki uniemożliwiają soczewce kontaktowej przedostanie się za gałkę oczną.
Przemieszczona miękka soczewka może się złożyć i utknąć pod górną powieką.
Nawilżenie i delikatne mruganie pomagają suchej soczewce poruszyć się bez zadrapania rogówki.
Woda z kranu naraża soczewki na drobnoustroje i może powodować pęcznienie lub przywieranie miękkich soczewek.
Ból, światłowstręt, niewyraźne widzenie, zaczerwienienie lub wydzielina mogą wskazywać na uszkodzenie albo infekcję rogówki.

Najpierw ustal: czy soczewka naprawdę nadal jest w oku?

Soczewka mogła niezauważenie spaść na ubranie, ręcznik, do umywalki albo na podłogę. Może też złożyć się w niemal przezroczysty półksiężyc pod górną powieką. Zanim zaczniesz wielokrotnie dotykać oka:

Sprawdź pojemnik na soczewki, opuszki palców, twarz, ubranie i czystą powierzchnię przed sobą.
Porównaj widzenie każdym okiem osobno tylko wtedy, gdy jest to komfortowe; oko bez korekcji może widzieć wyraźnie gorzej.
Spójrz w jasno oświetlone lustro, kierując wzrok w górę, w dół, w lewo i w prawo.
Nie zakładaj drugiej soczewki, aby „sprawdzić” oko. Dwie miękkie soczewki mogą leżeć jedna na drugiej albo jedna z nich może pozostać ukryta w górnym sklepieniu.

Utrzymujące się uczucie ciała obcego nie dowodzi, że soczewka nadal jest w oku. Suchość, niewielkie otarcie rogówki, rzęsa lub stan zapalny mogą nadal dokuczać po wypadnięciu soczewki. Z drugiej strony rzadkie opisy przypadków pokazują, że złożona miękka soczewka może pozostać ukryta w górnym sklepieniu, zwłaszcza gdy objawy są łagodne albo przypisuje się je innej przyczynie. Jeśli po ostrożnym i delikatnym sprawdzeniu nadal nie masz pewności, potrzebne jest badanie oka, a nie głębsze poszukiwania w domu.

Dlaczego soczewka kontaktowa nie może dostać się za oko

Widoczna powierzchnia oka nie jest otwartą kulą. Spojówka gałkowa pokrywa białą twardówkę, a spojówka powiekowa wyścieła wewnętrzną stronę powiek. Powierzchnie te łączą się w elastycznych fałdach nazywanych górnym i dolnym sklepieniem spojówki. Razem tworzą zamknięty zachyłek wokół przedniej części oka.

Ta budowa wyjaśnia uspokajający aspekt problemu: soczewka nie może przemieścić się do mózgu, zatok ani przestrzeni za nieuszkodzoną gałką oczną. Może jednak przesunąć się wysoko pod górną powiekę, złożyć, przylgnąć do śluzu lub spocząć na spojówce w miejscu, w którym trudno ją zobaczyć. Publikacje o soczewkach pozostających w oku przez lata opisują niezwykłe przypadki kliniczne, a nie dowodzą, że większość zaginionych soczewek pozostaje tam bezobjawowo. Pokazują jednak, dlaczego utrzymujące się jednostronne podrażnienie wymaga profesjonalnego odwrócenia powieki i badania.

Rogówka jest bardziej wrażliwa niż biała część oka. Wielokrotne pocieranie, ostry paznokieć lub prowizoryczne narzędzie mogą uszkodzić jej powierzchnię. Dlatego najbezpieczniejsza metoda domowa polega na nawilżeniu i przesunięciu widocznej soczewki na twardówkę przed jej delikatnym uchwyceniem.

Jak bezpiecznie usunąć zablokowaną miękką soczewkę kontaktową

Poniższe kroki dotyczą zwykłej miękkiej soczewki korekcyjnej, jeśli nie doszło do poważnego urazu ani kontaktu z substancją chemiczną. W przypadku terapeutycznych soczewek opatrunkowych, niedawno operowanych oczu i soczewek specjalistycznych należy przestrzegać zaleceń lekarza.

1. Zatrzymaj się i przygotuj czystą powierzchnię

Umyj ręce wodą z mydłem, dokładnie spłucz i osusz niestrzępiącym się ręcznikiem. Pracuj nad czystą, płaską powierzchnią, przy dobrym oświetleniu i z lustrem. Trzymaj paznokcie z dala od oka. Jeśli oko bardzo boli, widzenie się pogorszyło albo doszło do urazu, nie próbuj zdejmować soczewki w domu i pilnie poszukaj pomocy.

2. Nawilżaj zamiast pocierać

Zastosuj jedną lub dwie krople sztucznych łez bez konserwantów oznaczonych jako zgodne z soczewkami kontaktowymi albo jałowego roztworu soli fizjologicznej przeznaczonego do oczu. Delikatnie zamknij oko, odczekaj około minuty, a następnie kilka razy powoli zamrugaj. Nawilżenie może poluzować soczewkę, która wyschła na powierzchni oka.

Nie używaj wody z kranu, butelkowanej wody pitnej, śliny ani domowego roztworu soli. Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) wskazują, że woda może zmieniać kształt miękkich soczewek, powodować ich pęcznienie i przywieranie do oka; może również zawierać Acanthamoeba i inne organizmy zdolne wywołać ciężkie zapalenie rogówki.

3. Jeśli soczewka jest na środku, przesuń ją na białą część oka

Spójrz w górę i odciągnij dolną powiekę. Dotknij soczewki opuszką czystego palca wskazującego, przesuń ją poniżej rogówki na białą część oka, a następnie delikatnie chwyć między opuszkami kciuka i palca wskazującego. Chwyt powinien być płytki i oddalony od rogówki. Nigdy nie używaj paznokci.

Jeśli soczewka się nie przesuwa, dodaj więcej zgodnego środka nawilżającego i poczekaj. Użycie siły nie jest techniką zdejmowania.

4. Jeśli soczewka przesunęła się na bok lub poniżej rogówki

Spójrz w przeciwną stronę, aby łatwiej zobaczyć soczewkę. Przez powiekę — nie bezpośrednio paznokciem — delikatnie skieruj ją ku środkowi lub dolnej białej części oka. Następnie zastosuj standardową metodę zdejmowania miękkiej soczewki. Przerwij, jeśli ruch nasila ból albo soczewka wydaje się rozdarta.

5. Jeśli soczewka może znajdować się pod górną powieką

Spójrz w dół. Przy zamkniętym oku czystą opuszką delikatnie masuj skórę górnej powieki w dół, w kierunku rzęs. Następnie zamrugaj i ponownie spójrz w lustro. Możesz lekko unieść górną powiekę za rzęsy, aby obejrzeć łatwo widoczny obszar, ale nie wkładaj pod nią patyczka kosmetycznego, rogu chusteczki, pęsety ani żadnego innego przedmiotu.

Gdy podejrzewa się pozostawienie soczewki, lekarz może wykonać pojedyncze lub podwójne odwrócenie powieki i obejrzeć sklepienie. Jest to kontrolowana technika wykonywana przy użyciu odpowiedniego sprzętu do badania; nie oznacza, że należy samodzielnie przeczesywać obszar pod powieką w domu.

6. Ustal zasadę przerwania prób

Ogranicz się do kilku spokojnych i delikatnych prób. Jeśli nie widzisz soczewki, nie przesuwa się ona, rozrywa się albo nadal nie wiesz, czy jest w oku, skontaktuj się z optometrystą, okulistą, okulistyczną izbą przyjęć lub lokalnym punktem pomocy doraźnej. Kontynuowanie prób aż do obrzęku i podrażnienia oka utrudnia zarówno usunięcie soczewki, jak i rozpoznanie problemu.

Soczewki miękkie, twarde, twardówkowe i opatrunkowe wymagają różnych metod

Rodzaj soczewki	Jak może być odczuwane przemieszczenie	Najbezpieczniejsze postępowanie
Soczewka miękka	Złożona, sucha, wysoko pod powieką albo przesunięta ze środka	Nawilż oko, zamrugaj, przesuń soczewkę na białą część i zdejmij opuszkami palców
Soczewka twarda gazoprzepuszczalna	Wyraźna twarda krawędź, często przesunięta na białą część oka	Zastosuj metodę zdejmowania lub ponownego centrowania, której nauczył Cię specjalista
Soczewka twardówkowa	Silne uszczelnienie płynem na dużej powierzchni	Użyj przepisanej przyssawki wyłącznie na soczewce i w pokazanym miejscu
Soczewka opatrunkowa lub terapeutyczna	Może celowo chronić uszkodzoną albo operowaną powierzchnię	Przed zdjęciem skontaktuj się z prowadzącym zespołem okulistycznym, chyba że otrzymano konkretny plan postępowania

Moorfields Eye Hospital opisuje oddzielne techniki dla soczewek miękkich, twardych i twardówkowych. Uchwyt z przyssawką należy stosować na odpowiedniej soczewce, nigdy bezpośrednio na odsłoniętym oku. Jeśli dobrano Ci soczewkę specjalistyczną, używaj dokładnie tej metody i urządzenia, które przekazał specjalista, zamiast dostosowywać wskazówki dotyczące soczewek miękkich.

Czego nie robić

Nie pocieraj mocno oka. Pocieranie może jeszcze bardziej złożyć soczewkę, uszkodzić rogówkę i nasilić stan zapalny.
Nie używaj pod powieką pęsety, szczypiec, patyczków kosmetycznych, papieru ani paznokcia. Przezroczystą soczewkę łatwo przeoczyć, a delikatne tkanki oka łatwo zranić.
Nie płucz rutynowo soczewki ani oka wodą z kranu, aby zdjąć soczewkę. W sytuacji bez kontaktu z substancją chemiczną bezpieczniejszy jest jałowy środek nawilżający do oczu lub roztwór soli fizjologicznej.
Nie używaj śliny. Wprowadza drobnoustroje z jamy ustnej na powierzchnię oka.
Nie zakładaj drugiej soczewki kontaktowej. Pozostawiona soczewka może zostać pod nią przeoczona.
Nie używaj pozostałych po wcześniejszym leczeniu kropli z antybiotykiem, steroidem, środkiem znieczulającym ani zmniejszających zaczerwienienie. Mogą maskować objawy, opóźniać właściwe leczenie albo nie odpowiadać przyczynie problemu.
Nie wracaj do noszenia soczewek tylko dlatego, że dyskomfort na krótko się zmniejszył. Oko powinno być spokojne, białe i widzieć normalnie; przy niepokojących objawach najpierw potrzebna jest porada specjalisty.

Kontakt z substancją chemiczną to inny rodzaj nagłego zagrożenia. Zdejmij soczewkę, jeśli wychodzi łatwo, natychmiast rozpocznij ciągłe płukanie czystą letnią wodą i postępuj zgodnie z lokalnymi zaleceniami ośrodka toksykologicznego lub pogotowia. Nie opóźniaj płukania, szukając specjalnego roztworu.

Objawy alarmowe wymagające pilnej pomocy okulistycznej

Noszenie soczewek kontaktowych zwiększa ryzyko mikrobiologicznego zapalenia rogówki, czyli infekcji mogącej zagrażać wzrokowi. CDC zalecają zdjęcie soczewek i natychmiastowy kontakt z okulistą, jeśli nietypowemu podrażnieniu towarzyszą takie objawy jak nasilający się ból, światłowstręt, nagłe zamglenie widzenia, nadmierne łzawienie lub wydzielina.

Uzyskaj pilną ocenę okulistyczną tego samego dnia, jeśli wystąpi którykolwiek z poniższych objawów:

umiarkowany lub silny ból oka albo ból nasilający się po zdjęciu soczewki;
nowe niewyraźne, zamglone, osłabione lub zniekształcone widzenie;
silna wrażliwość na światło;
wyraźne lub rozszerzające się zaczerwienienie;
ropna wydzielina lub nietypowo obfite łzawienie;
biała albo szara plamka na rogówce;
niemożność utrzymania oka otwartego;
soczewka pozostająca na miejscu mimo nawilżenia i delikatnych prób;
podejrzenie oderwanego fragmentu, którego nie można odnaleźć;
objawy po spaniu, pływaniu, braniu prysznica lub korzystaniu z jacuzzi w soczewkach;
niedawna operacja oka, znaczny uraz, kontakt z substancją chemiczną lub osłabienie układu odpornościowego.

Znaczna utrata wzroku, uraz penetrujący lub uszkodzenie chemiczne są stanami nagłymi. Skorzystaj z dostępnej w miejscu zamieszkania ścieżki pomocy doraźnej, zamiast czekać na rutynową wizytę.

Łagodne uczucie piasku, które szybko ustępuje po bezproblemowym zdjęciu soczewki, może wynikać z przejściowej suchości. Jednak zarówno otarcie rogówki, jak i wczesne zapalenie rogówki mogą wywoływać uczucie ciała obcego. Jeśli objawy utrzymują się, powracają lub nasilają w ciągu następnych kilku godzin, bezpieczniej uznać, że „potrzebne jest badanie”, a nie że „soczewka na pewno nadal się ukrywa”.

Po zdjęciu soczewki

Obejrzyj zdjętą soczewkę na czystej powierzchni. Czy jest cała? Czy nie brakuje części krawędzi? Czy jest rozdarta, zmętniała, wysuszona albo zabrudzona? Jednodniową soczewkę należy wyrzucić. Uszkodzonej soczewki nie wolno używać ponownie. Jeśli soczewka wielorazowa zetknęła się z wodą lub brudną powierzchnią, postępuj zgodnie z instrukcjami producenta i specjalisty w zakresie czyszczenia oraz dezynfekcji; jałowa sól fizjologiczna może płukać, ale nie dezynfekuje.

Nie zakładaj soczewki, dopóki oko dochodzi do siebie. Noś okulary i obserwuj komfort, zaczerwienienie, wrażliwość na światło oraz widzenie. Nie śpij w soczewce zastępczej i nie zakładaj nowej soczewki na podrażnione oko. Jeśli zdarzeniu towarzyszyły ból, zadrapanie, długie pozostawanie soczewki w oku albo kontakt z wodą, zapytaj specjalistę, kiedy można bezpiecznie wrócić do noszenia soczewek.

Aby lepiej odróżnić zmęczenie powierzchni oka od związanej z wiekiem zmiany ostrości, przeczytaj o cyfrowym zmęczeniu wzroku i prezbiopii. Nasz przewodnik po starzeniu się oczu i utracie wzroku omawia rutynowe badania i długoterminową profilaktykę, a przewodnik po ochronie oczu podczas zaćmienia Słońca dotyczy innego ostrego zagrożenia dla siatkówki. Jeśli zmienia się samo ogniskowanie z bliska, artykuł o prezbiopii po 40. roku życia wyjaśnia typowy przebieg i możliwości korekcji.

Zapobiegaj kolejnemu zablokowaniu soczewki

Suchość, zbyt długie noszenie, spanie w soczewkach, kontakt z wodą, uszkodzone krawędzie i niewłaściwe dopasowanie mogą utrudniać zdejmowanie lub powodować podrażnienie. Profilaktyka opiera się głównie na powtarzalnej rutynie postępowania:

Przestrzegaj zaleconego harmonogramu noszenia i wymiany soczewek.
Myj i osuszaj ręce przed każdym zakładaniem i zdejmowaniem.
Chroń soczewki przed wodą z prysznica, basenu i jacuzzi.
Noś ze sobą okulary i zgodne krople nawilżające.
Do soczewek wielorazowych używaj świeżego płynu dezynfekującego; nigdy nie dolewaj nowego płynu do starego.
Wymieniaj pojemnik i susz go na powietrzu zgodnie z instrukcją, nie płucząc wodą.
Przerwij noszenie soczewek, gdy oko jest czerwone, bolesne, nietypowo łzawi, jest wrażliwe na światło lub widzenie staje się niewyraźne.
Sprawdź dopasowanie, jeśli soczewki często przesuwają się ze środka, składają, wysychają albo trudno je zdjąć.

Przewodnik po luteinie i zeaksantynie wyjaśnia rolę odżywiania w zdrowiu siatkówki, ale żaden pokarm ani suplement nie poprawi dopasowania soczewki, nie zdezynfekuje zabrudzonych akcesoriów ani nie wyleczy ostrego problemu rogówki.

Używaj SuperAge do obserwowania szerszego obrazu

SuperAge nie może zlokalizować soczewki kontaktowej, rozpoznać zapalenia rogówki, ocenić zadrapania rogówki ani zastąpić badania oka. Jego rola zaczyna się po rozwiązaniu pilnych problemów okulistycznych: obejmuje śledzenie snu, aktywności, wydolności sercowo-naczyniowej, wskaźników metabolicznych i innych ogólnoustrojowych trendów wpływających na zdrowe starzenie się i długotrwałe funkcjonowanie.

Najpierw zajmij się problemem oka. Później wykorzystaj monitorowanie zdrowia do wspierania nawyków i rozmów z lekarzem, nie traktując wyniku dobrostanu jako medycznej zgody.

Częste pytania

Czy soczewka kontaktowa może dostać się za oko lub do mózgu?

Nie. Spojówka wyścieła powieki i przechodzi na gałkę oczną, tworząc z przodu zamknięty worek. Soczewka może schować się wysoko pod górną powieką lub złożyć w sklepieniu, ale nie może przejść za nieuszkodzone oko i dostać się do mózgu.

Jak długo soczewka kontaktowa może pozostawać ukryta pod powieką?

Większość przemieszczonych soczewek szybko zostaje zauważona i zdjęta. Rzadkie opisy przypadków mówią o miękkich soczewkach pozostających przez lata, często złożonych w górnym sklepieniu, ale są to nietypowe sytuacje. Utrzymujące się jednostronne podrażnienie, wydzielina, guzek lub niewyjaśnione uczucie ciała obcego wymagają badania oka.

Czy należy użyć kropli do oczu, aby poluzować zablokowaną soczewkę?

Nawilżające krople bez konserwantów oznaczone jako przeznaczone do używania z soczewkami kontaktowymi albo jałowy roztwór soli fizjologicznej mogą pomóc ponownie nawilżyć i poruszyć suchą miękką soczewkę. Nie używaj wody z kranu, śliny, pozostałych po wcześniejszym leczeniu kropli na receptę ani produktów nieprzeznaczonych do oczu.

Czy można zasnąć i spróbować ponownie rano?

Nie zasypiaj celowo z soczewką, która mogła się przesunąć lub zablokować. Spanie w soczewkach wiąże się z ryzykiem infekcji rogówki, a złożona soczewka może nadal drażnić powierzchnię oka. Jeśli delikatne zdejmowanie nie przynosi skutku, zwróć się po poradę do placówki okulistycznej, zamiast czekać przez noc mimo objawów.

Dlaczego po zdjęciu soczewki oko nadal wydaje się zadrapane?

Soczewka mogła wysuszyć lub podrażnić powierzchnię oka, a zdejmowanie mogło spowodować otarcie rogówki. Wczesna infekcja może wywoływać podobne odczucie. Utrzymujące się ból, zaczerwienienie, światłowstręt, wydzielina lub niewyraźne widzenie wymagają szybkiej oceny, nawet jeśli soczewka wygląda na całą.

Czy po zdjęciu zablokowanej soczewki można założyć nową?

Poczekaj, aż oko będzie odczuwane normalnie i wyglądało na białe, widzenie wróci do poprzedniego poziomu i nie będzie żadnych objawów alarmowych. Po bólu, otarciu, podejrzeniu infekcji, kontakcie z wodą lub długim pozostawaniu soczewki w oku postępuj zgodnie z zaleceniem specjalisty dotyczącym ponownego rozpoczęcia noszenia.

Co zrobić, jeśli wyszła tylko część rozdartej soczewki?

Nie przesuwaj narzędzia po oku ani nie próbuj wielokrotnie chwytać niewidocznego materiału. Jeśli to praktyczne, zachowaj wydobyty fragment i zgłoś się na badanie, aby można było bezpiecznie sprawdzić powiekę oraz powierzchnię rogówki.

Najważniejsze wnioski

Soczewka kontaktowa nie może przemieścić się za gałkę oczną, choć miękka soczewka może złożyć się pod powieką.
Zacznij od czystych, suchych rąk, zgodnego środka nawilżającego, delikatnego mrugania i dobrze oświetlonego lustra.
Przesuń widoczną miękką soczewkę na białą część oka i chwyć opuszkami palców, nigdy paznokciami ani narzędziem.
Nie używaj wody z kranu, śliny, pęsety, patyczków kosmetycznych ani drugiej soczewki.
Przerwij po kilku delikatnych próbach, jeśli soczewki nie widać albo nie można jej poruszyć.
Ból, światłowstręt, niewyraźne widzenie, wyraźne zaczerwienienie, wydzielina lub utrzymujące się objawy wymagają szybkiej pomocy okulistycznej.

Najpierw chroń oko, potem obserwuj szerszy obraz

Miej pod ręką okulary i krople zgodne z soczewkami, z góry ustal moment przerwania prób, zanim zdejmowanie stanie się frustrujące, i sprawdź dopasowanie, jeśli soczewka ponownie się przemieszcza. Po rozwiązaniu ostrych problemów z oczami pobierz SuperAge, aby w jednym miejscu śledzić sen, aktywność, sprawność i sygnały metaboliczne związane ze zdrowym starzeniem.

Źródła

Moorfields Eye Hospital NHS Foundation Trust. Filmy o zakładaniu, zdejmowaniu i pielęgnacji soczewek kontaktowych.
Moorfields Eye Hospital NHS Foundation Trust. Pielęgnacja twardych gazoprzepuszczalnych soczewek kontaktowych.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób. Przyczyny infekcji oczu związanych z soczewkami kontaktowymi. Aktualizacja: 27 maja 2025 r.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób. Zdrowe nawyki: chroń soczewki kontaktowe przed wodą. Aktualizacja: 27 maja 2025 r.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób. Czyszczenie, dezynfekcja i przechowywanie soczewek kontaktowych. Aktualizacja: 27 maja 2025 r.
Shumway CL, Motlagh M, Wade M. Anatomia głowy i szyi: spojówka oka. StatPearls Publishing; aktualizacja: 28 sierpnia 2023 r.
Holicki C, Sims J, Holicki J. (2020). Dwie miękkie soczewki kontaktowe pozostające w górnym sklepieniu przez 15 lat u pacjentki o nietypowej anatomii oczodołu. Eye & Contact Lens, 46(2), e13-e16.
Kang H, Takahashi Y, Kakizaki H. (2017). Pozostawienie złożonej opatrunkowej soczewki kontaktowej u pacjentki z obustronnymi objawami suchego oka: opis przypadku. BMC Ophthalmology, 17, 127.
Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust. Użytkowanie i pielęgnacja miękkich soczewek kontaktowych.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób. (2018). Infekcje rogówki związane ze spaniem w soczewkach kontaktowych — sześć przypadków, Stany Zjednoczone, 2016–2018. Morbidity and Mortality Weekly Report, 67(32), 877-881.